همه چیز درباره ظروف مسی زنجان

تاریخچه ظروف مسی در زنجان

تاریخچه ظروف مسی

بشر بعد از سنگ و گل، برای رفع سایر نیازهایش به فلز روی آورد، در بین فلزات مس زودتر از بقیه فلزات بکار رفت زیرا بصورت خالص در طبیعت یافت می شد و استخراج و بهره برداری از آن ساده بود. درخشش و جلای مس خالص و رنگ جالب توجه سنگهای معدنی از دیگر علل کاربرد آن در طول اعصار گذشته می باشد.به نقل از برخی منابع، قدمت استفاده از مس بر اساس مدارک و شواهد باستانشناسی به 9500 ق.م می رسد و تا قبل از هزاره 5 ق.م(کشف ذوب مس) بصورت خالص بکار رفته و از شیوه چکش کاری سرد برای شکل دادن به آن استفاده می شده. امروزه با استناد به مدارک غیرقابل انکار که از گوشه کنار ایران یافت شده،می توان شمال و مرکز ایران را جزء  قدیمی ترین مراکز فلزکاری جهان و نیز فلزکاران ایران از پیشگامان کشف ذوب مس در جهان باستان دانست که فراوانی معادن مس در ایران ، مؤید این نکته است.با توجه به کشف کوره ذوب مس در سگز آباد قزوین واقع در ((تپه قبرستان)) ، توسط ((دکتر مجدزاده)) ،  و نزدیک بودن این منطقه از لحاظ جغرافیایی به زنجان ، که احتمالاً اولین کوره ذوب مس  می باشد و نیز وجود معادن بزرگ مس در منطقه نظیر معدن مس ((رشید آباد)) می توان به قدمت استفاده از این فلز در زنجان پی برد.

IMG_076422

دوره اسلامي
 با ممنوعیت استفاده از طلا و نقره برای ساخت ظروف، روند استفاده از فلزاتی چون مس افزایش یافت. زیرا فلزی چکش خوار، شکل پذیر، با قابلیت تورق و مفتول شدن و اجرای تزئینات مختلفی چون مشبک کاری، قلمزنی، حکاکی، فلزکوبی، ترصیع و کنده کاری و … ، است. در طول تاریخ درکنار دیگر کاربردهای مس از این فلز جهت ضرب سکه نیز استفاده شده است.


اوج هنر فلزکاری دوره اسلامی مربوط به سلجوقیان است که در این دوره زنجان در کنار مراکزی چون خراسان، موصل، همدان، ری و اصفهان یکی از مهمترین قطبهای فلزکاری محسوب می شده و در این دوره زنجان بعنوان یکی از مهمترین مراکز تهیه ظروف مرصع کاری شده ، مطرح بوده است.

در دوره ایلخانی با توجه به نزدیکی پایتخت حکومت ایلخانان به زنجان و توجه حکمرانان ایلخان به فلزکاری و نیز وجود گویهای مرصع نقره کوب، مربوط به این دوره که نام سلطان اولجایتو در آن حک گردیده می توان موقعیت فلزکاری در دوره مذکور را تصور نمود.

در دوران معاصر و اندکی قبل از آن شنیدن واژه مس و مسگری در اذهان عموم تداعی کننده زنجان و بازار مسگران آن بوده است.  هنر صنعت مسگری در زنجان طی  دهه 70به دلایل مختلفی دچار افول گردید، به طوری که از حدود 800 مسگر فقط 25 مسگر  باقی مانده بود . خوشبختانه مزايای استفاده از ظروف مسی باعث استقبال مردم از اين نوع ظروف  و رونق دوباره  هنر صنعت مسگری زنجان شده است.


ازروشهای بکار رفته جهت تزئینات بر روی ظروف مسی در این شهر می توان به قلمزنی روی آن اشاره نمود.


ابزارو مواد اولیه و روش کار مسگری
مواد اولیه مورد نیاز:

1.       ورق مس
2.       قلع
3.       پودر لحیم
 


ابزار و تجهیزات :

1.       دستگاه دندانه
2.       انواع چکش( لب چين، نعچه و…. )
3.       انواع سندان (محرابی ، نای و درنای، …. )
4.       قیچی برش
5.       انواع انبر
6.       انواع سوهان
7.       کوره

روش كار

ظروف مسی در حال حاضر با استفاده از ورق مس و روش چکش کاری گرم و سرد ساخته می شود که مهمترین مراحل کار به اختصار عبارتند از: فرم دهی ورق مس به روش چکش کاری ، دندانه دار نمودن لبه هایی که به هم متصل میشوند، باز کردن دندانه ها به روی هم، چفت نمودن و چکش کاری آنها، اضافه نمودن بار (تنه کار و برنج ) و گرم نمودن وچکش کاری مجدد آن.

ازروشهای بکار رفته جهت تزئینات بر روی ظروف مسی در این شهر می توان به قلمزنی روی آن اشاره نمود.

منبع :اداره میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری استان زنجان

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *